Odnowienie - nowacja

Odnowienie, zwane nowacją, jest jedną z instytucji prawa cywilnego, która pozwala na przyspieszenie obrotu cywilnoprawnego. Jej celem i bezpośrednim skutkiem jest wygaśnięcie istniejącego między stronami zobowiązania poprzez umowne ukształtowanie nowej relacji prawnej w miejsce dotychczasowej na warunkach uzgodnionych z wierzycielem w drodze porozumienia. 

W tym miejscu należy jednak pamiętać, iż jeżeli z jakiejkolwiek przyczyny zobowiązanie pierwotne nie istnieje (tj. w ogóle nie powstało) albo wygasło (poprzez wykonanie zobowiązania), do nowacji dojść nie może. Konstytutywną bowiem cechą odnowienia jest związek pomiędzy starym i nowym zobowiązaniem. 

Odnowieniem może zostać objęte każde zobowiązanie cywilnoprawne, niezależnie od jego źródła (którym najczęściej bywa umowa, ale w grę wchodzi też czyn niedozwolony, bezpodstawne wzbogacenie, zobowiązanie ustalone ugodą lub orzeczeniem sądu). Strony mogą dokonać nawet odnowienia zobowiązania, w ramach którego roszczenie uległo przedawnieniu.

Nowacja pełni również funkcję egzekucyjną. Zastosowanie odnowienia, w sytuacjach niemożności zrealizowania zobowiązania pierwotnego może bowiem prowadzić do wykonania przez dłużnika obowiązku, co prawda innego niż pierwotny, ale również satysfakcjonującego wierzyciela. Ten ostatni przykład zastosowania nowacji choć pozornie przypomina datio in solutum (art. 453), powoduje zupełnie inny skutek, nie powoduje bowiem wygaśnięcia poprzedniego zobowiązania. W miejsce dotychczasowego zobowiązania powstaje nowy stosunek prawny. 

Odnowienie, o którym mowa w treści art. 506 k.c., konstruowane jest jako nowa umowa między wierzycielem i dłużnikiem. W umowie tej strony postanawiają, że dotychczasowe zobowiązanie zostaje umorzone zaś dłużnik (w celu umorzenia zobowiązania) zobowiązuje się spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, ale z innej podstawy prawnej, a wierzyciel wyraża na to zgodę. Treść art. 506 KC nie rozstrzyga, jak dalece treść nowego zobowiązania powinna różnić się od treści dotychczasowego zobowiązania, aby można przyjąć odnowienie. Należy uznać, iż wystarczą nawet bardzo niewielkie zmiany, jeżeli tylko strony miały zamiar zaciągnięcia nowego zobowiązania w miejsce dotychczasowego.

Nowacja jest zaliczana do tzw. surogatów spełnienia świadczenia. Prowadzi bowiem do wygaśnięcia zobowiązania, mimo braku powinnego, pierwotnie umówionego, zachowania dłużnika. Interes wierzyciela zostaje zaspokojony – za jego zgodą – w inny sposób.

Kodeks nie określa wymogów formalnych dla takiej umowy. Może być więc ona zawarta w dowolnej formie. I choć zamiar stron nie musi być tutaj wyrażony w sposób wyraźny, wystarczy, że będzie dorozumiany- to jednak musi być uzewnętrzniony. Zamiaru nie można domniemywać. 

Jeśli istnieją wątpliwości co do tego, czy doszło pomiędzy stronami do odnowienia, postuluje się, aby traktować taką sytuację jako chęć dokonania przez strony zmiany dotychczasowego zobowiązania, ewentualnie kreację nowego bez umorzenia dotychczasowego.

Choć jak już nadmieniono w powyższych akapitach do odnowienia dochodzi, gdy dłużnik ma spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, nie każda zmiana treści świadczenia może spełniać przesłanki wystarczające do uznania jej za odnowienie. Wyznacznikiem jest tutaj fakt, by zmieniane postanowienia umowne dotyczyły elementów przedmiotowo istotnych. Nowacji nie można utożsamiać z umową wprowadzającą modyfikacje do treści istniejącego pomiędzy stronami stosunku. W przypadku tej pierwszej wolą stron jest bowiem zaciągnięcie nowego zobowiązania, które ma zastąpić dotychczasową relację prawną (przy odnowieniu dochodzi bowiem do umorzenia istniejącego zobowiązania 4883 ), natomiast takiego zamiaru strony nie przejawiają w przypadku umowy zmieniającej. 

Umorzenie dotychczasowego zobowiązania następuje z chwilą dokonania odnowienia. Wskutek odnowienia wygasa nie tylko dotychczasowe zobowiązanie, ale również związane z nim prawa akcesoryjne
autor:
adwokat Aleksandra Brzyska

opracowano:
18.06.2020 r.
Tworzenie stron WWW - Kreator stron internetowych