Odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej

Jednym z niepiężnych świadczeń z zakresu pomocy społecznej przewidzianych ustawą z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U.2017.1769 ze zm.), jest pobyt w domu pomocy społecznej (dalej: „DPS”). W ustawie tej, poza decyzyjnym trybem kierowania do DPS, unormowano szczegółowo zagadnienie odpłatności za pobyt w tej placówce. 

Wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustalana jest w formie decyzji wydawanej z reguły przez organ gminy (wójta, burmistrza albo prezydenta miasta) właściwej dla osoby pensjonariusza w dniu kierowania go do DPS (chodzi o gminę miejsca zamieszkania lub gminę ostatniego zameldowania na pobyt stały – w przypadku osób bezdomnych). 

Opłata jest ustalana do wysokości tzw. średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Natomiast średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej jest określany przez: wójta/burmistrza/prezydenta miasta danej gminy – dla domów pomocy o zasięgu gminnym; starostę – dla domów pomocy społecznej o zasięgu powiatowym; marszałka województwa – dla domów pomocy społecznej o zasięgu wojewódzkim, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. 

Przykładowo, wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie miasta Rzeszowa jest zróżnicowana i wynosi: dla Domu Pomocy Społecznej przy ul. Sucharskiego 1 oraz Domu Pomocy Społecznej dla Kombatantów przy ul. Powstańców Śląskich 4 – 3.330,00 zł; dla Domu Pomocy Społecznej przy ul. Załęskiej 7a – 3.534,00 zł; dla Domu Pomocy Społecznej przy ul. Powstańców Styczniowych 37 – 3.825,00 zł (zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta Rzeszowa Nr VII/1620/2018 z dnia 15 marca 2018r.).
Opłata za pobyt w DPS uiszczana jest miesięcznie, a jej wysokość wyznaczana jest z jednej strony – przez ustalony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca danego domu, którego nie może przewyższać, z drugiej zaś strony – przez dochody pensjonariusza DPS, przy czym opłata nie może przekraczać 70% jego miesięcznego dochodu; pozostałe 30% miesięcznego dochodu pensjonariusza powinno zostać do jego dyspozycji. Zauważyć należy, że dochodem pensjonariusza z reguły są świadczenia emerytalno-rentowe względnie alimenty.

W sytuacji, gdy kwota 70% miesięcznego dochodu pensjonariusza wystarcza na pokrycie opłaty za pobyt w DPS w całości, wtedy tylko mieszkaniec zostaje zobowiązany, w drodze decyzji, do ponoszenia opłaty. Problem jednak powstaje wówczas, gdy równowartość 70% miesięcznego dochodu mieszkańca jest niższa, niż opłata ustalona za pobyt. W takim przypadku obowiązek uiszczenia pozostałej części opłaty spoczywa na małżonku pensjonariusza, zstępnych oraz wstępnych pensjonariusza. Wtedy organ poszukuje osoby zobowiązanej do uiszczania opłaty w stosownych częściach. 


W pierwszej kolejności zobowiązany będzie małżonek, a jeżeli małżonka brak lub nie może on zapłacić należnej opłaty lub też jest w stanie płacić ją jedynie w pewnej części, organ poszukuje w drugiej kolejności zstępnych mieszkańca DPS. Jeżeli zstępnych brak albo nie będą oni w stanie samodzielnie pokrywać należnej opłaty w części nieopłaconej, wtedy organ będzie poszukiwał wstępnych i ustalał ich możliwości finansowe w zakresie ponoszenia opłaty. Co istotne, dla obciążenia opłatą nie ma znaczenia, czy małżonek lub krewni (zstępni, wstępni) pensjonariusza mieszkali z nim prowadząc wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie. Liczy się jedynie stan cywilny pensjonariusza (czy jest żonaty/zamężna), pokrewieństwo z daną osobą (zobowiązani są bowiem jego zstępni, a w dalszej kolejności wstępni) oraz zdolność do poniesienia brakującej części opłaty.


Warto pamiętać o tym, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą zostać zwolnione, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:
- wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
- występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
- małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Użyty przez ustawodawcę zwrot „w szczególności” oznacza, że oprócz wyżej wskazanych mogą istnieć także inne przyczyny, uzasadniające zwolnienie z obowiązku uiszczania całości/części opłaty. Decyzja o zwolnieniu należy do organu ustalającego opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ ma prawo a nie obowiązek udzielić zwolnienia. 

Zasygnalizować też należy, że ustawa przewiduje możliwość zawarcia umowy przez kierownika domu pomocy społecznej z zobowiązanym lub zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, tj. małżonkiem, zstępnym (zstępnymi), wstępnym (wstępnymi). Umowa taka nie jest obowiązkowa, gdyż jej zawarcie zależy od dobrej woli zobowiązanego/zobowiązanych i ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym, wstępnym przyjęcie na siebie obowiązku opłacania wyższej części opłaty, aniżeli wynika to z określonego ustawą minimum obciążenia. Jej zawarcie nie ma jednak wpływu na istnienie samego obowiązku ponoszenia opłaty. Podkreślić bowiem trzeba, że obowiązek ponoszenia opłat wynika z samej ustawy a nie z umowy, której zawarcie zależy od woli zobowiązanych. 

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej obciąża w ostatniej kolejności gminę, z której został on skierowany do domu pomocy społecznej. Gmina będzie wówczas zobowiązana na podstawie przepisów prawa, do ponoszenia brakującej części opłaty, stanowiącej różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami ustalonymi względem małżonka, zstępnego (zstępnych), wstępnego (wstępnych). 

Istotne jest także, że w przypadku gdy małżonek, zstępny (zstępni), wstępny (wstępni) nie będą się wywiązywać z ustalonego wobec nich obowiązku ponoszenia opłaty – a tak również się zdarza, wówczas brakującą część opłaty będzie ponosić zastępczo gmina. Jednakże w takim wypadku gminie będzie przysługiwało prawo dochodzenia od tych osób zwrotu uiszczonych za nie opłat.

Końcowo warto zasygnalizować, że opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej mogą dobrowolnie ponosić osoby niewymienione powyżej, a zatem nie będące małżonkiem pensjonariusza, zstępnym, ani wstępnym. 


Autor: radca prawna Justyna Solarska


Data utworzenia: 30 czerwca 2018 r.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U.2017.1769 ze zm.)
Tworzenie stron WWW - Kreator stron internetowych