Przesłanki orzeczenia rozwodu

Jednym ze skutków prawnych rozwodu jest możliwość powrotu rozwiedzionego małżonka do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Warto wskazać, że uprawnienie to przysługuje zgodnie z ustawą małżonkowi, a zatem zarówno kobiecie, jak i mężczyźnie.
Z prawa powrotu do poprzedniego nazwiska małżonek rozwiedziony może skorzystać w nieprzekraczalnym terminie 3 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. W tym celu musi złożyć oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem (art. 59 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j.: Dz.U.2017.682 ze zm.). Żaden inny organ nie jest uprawniony do przyjęcia takiego oświadczenia. Sąd nie może również zamieścić takiego orzeczenia w samym wyroku rozwodowym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1974 r. III CRN 188/74). 
Przedmiotowe oświadczenie musi zostać złożone przez rozwiedzionego małżonka osobiście co oznacza, że nie można złożyć go przez pełnomocnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1996 r. III ARN 78/95).

Przyjęcie oświadczenia przez kierownika urzędu stanu cywilnego albo konsula o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa dokumentowane jest w formie protokołu, który podpisują rozwiedziony małżonek oraz kierownik urzędu stanu cywilnego albo konsul (art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, t.j.: Dz.U.2018.2224 ze zm.). Oświadczenie to podlega opłacie skarbowej w wysokości 11 zł, której dowód uiszczenia należy załączyć do wniosku o przyjęcie oświadczenia. 

A co jeśli zdarzy się, że upłynął termin 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, a małżonek nie skorzystał z prawa powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa? Otóż nadal może starać się o powrót do nazwiska rodowego, niemniej jednak procedura postępowania w tym przypadku różni się od poprzedniej.
Mianowicie, rozwiedziony małżonek musi wykazać we wniosku o zmianę nazwiska, że istnieje ważna przyczyna, która uzasadnia zmianę nazwiska.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j.: Dz.U.2016.10 ze zm.), zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, do których ustawodawca zaliczył w szczególności przypadki - gdy zmiana dotyczy: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
Uwaga – powyżej zostały wskazane wyłącznie wyliczenia przykładowe, co oznacza, że zmiana nazwiska może nastąpić również z innych ważnych powodów, nie wymienionych w ustawie. 

Użyte przez ustawodawcę pojęcie „ważny powód” jest pojęciem nieostrym, w związku z czym to do uznania organu rozpatrującego wniosek należy ostateczna ocena czy przedstawiony przez wnioskodawcę powód należy uznać za ważny, a tym samym uzasadniający zmianę dotychczasowego nazwiska.

Wniosek o zmianę nazwiska podlega wyższej opłacie skarbowej, aniżeli wniosek o powrót do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Wnioskodawca w tym przypadku winien uiścić opłatę skarbową w wysokości 37 zł. 

Zgodnie z powołaną wyżej ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o zmianę nazwiska jest wybrany przez wnioskodawcę kierownik urzędu stanu cywilnego. Zamieszkanie poza granicami kraju nie stanowi przeszkody do złożenia przedmiotowego wniosku. W tym bowiem wypadku można złożyć wniosek za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując jednocześnie kierownika urzędu stanu cywilnego, któremu wniosek ma zostać przekazany.
Decyzja o zmianie nazwiska podlega natychmiastowemu wykonaniu. Na decyzję odmowną służy w terminie 14 dni odwołanie do wojewody jako organu wyższego stopnia.

Końcowo warto zasygnalizować, że były mąż nie może domagać się odebrania swojej byłej żonie prawa do nazwiska nabytego przez małżeństwo, jako że kodeks rodzinny i opiekuńczy takiej możliwości nie przewiduje (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1978r. IV CZ 11/78).
autor: 
adwokat Paulina Stefańska

opracowano:
18.06.2019 r.
Tworzenie stron WWW - Kreator stron internetowych