Zasady orzekania kary pozbawienia wolności

Kara pozbawienia wolności jest jedną z sześciu kar wymienionych w Kodeksie karnym, występując obok kary grzywny, kary ograniczenia wolności, kary 25 lat pozbawienia wolności, kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz przewidzianej w Kodeksie wykroczeń kary aresztu.

Pierwsza zasada wynika wprost z art. 37 kk zgodnie z którym kara pozbawienia wolności trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 15 lat i jest wymierzana w latach i miesiącach. Mając to na względzie, niemożliwym jest zatem orzeczenie wobec oskarżonego kary np. 10 lat 6 miesięcy i 4 dni pozbawienia wolności, gdyż byłoby to rażące naruszenie normy prawnej zawartej w art. 37 kk. 

Kolejne zasady wskazują na początek i koniec wykonywania kary pozbawienia wolności. Za początek uważa się: przyjęcie skazanego lub ukaranego, który zgłosił się do odbywania kary; zatrzymanie skazanego lub ukaranego, który został doprowadzony do odbycia kary; wprowadzenie do wykonania orzeczenia w stosunku do osoby pozbawionej wolności – chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei, na mocy art. 80b § 3 kkw kara kończy się z upływem tylu dni, ile wynosi jej wymiar obliczony zgodnie z art. 12c kkw, a więc przy założeniu, że miesiąc trwa 30 dni a rok 365 dni.

Następna zasada dotycząca orzekania kary pozbawienia wolności dotyczy możliwości orzekania środka wolnościowego wobec skazanych. Jeżeli mamy do czynienia z przestępstwem, którego górna granica ustawowego zagrożenia nie przekracza 8 lat, sąd może orzecz karę grzywny lub karę ograniczenia wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne lub potrącaniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na wskazany cel społeczny. 

O ile powyżej opisana zasada stanowi uprawnienie sądu do odejścia od orzekania kary pozbawienia wolności, o tyle kolejna, wynikająca z art. 58 § 1 kk, narzuca sądom obowiązek rezygnacji z orzeczenia takiej kary. Jeśli z ustawy wynika, iż możliwy jest wybór kary (tzn. iż przepis wskazuje na możliwość orzeczenia zarówno kary grzywny jak i ograniczenia i pozbawienia wolności), a dany czyn zabroniony jest zagrożony karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.

Kolejna z reguł dotyczących zasady orzekania kary pozbawienia wolności wynika z literatury prawa i ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa. Zasada in dubio pro libertate oznacza, iż jeżeli występują jakiekolwiek wątpliwości na temat tego jaki rodzaj kary albo środka karnego będzie spełniał w najwyższym stopniu swoje cele, sąd powinien wymierzyć karę łagodniejszą. Zdaniem Rady Europy pozbawienie wolności powinno być uznane za sankcję lub środek ostateczny i dlatego powinno być przewidziane jedynie wówczas, gdy ze względu na wagę przestępstwa wszelkie inne sankcje lub środki byłyby oczywiście niewystarczające.

Ostatnią z ważnych reguł dotyczących orzekania kary pozbawienia wolności jest możliwość jej warunkowego zawieszenia. Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary jeśli nie przekracza roku, w przypadku gdy sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności a zawieszenie kary jest wystarczające dla osiągnięcia celów kary i skutecznie zapobiegnie powrotowi do przestępstwa. Sąd bierze pod uwagę postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa. Zawieszenie następuje na okres od roku do 3 lat i nie dotyczy recydywistów.
autor:
apl. adw. Zbigniew Moskal

opracowano:
15.06.2020 r.
Tworzenie stron WWW - Kreator stron internetowych